Elma Üretimi

Standart çeşitlerimizden Golden Delicious küllemeye hassastır. Hastalık, ağaçların genç sürgünlerdeki yapraklarda beyaz un gibi bir tabakanın görülmesiyle kendini gösterir.

Mücadelesi:

Elma’da küllemeye yakalanmış kısımların tedavi edilmesi zordur. İlaçlamanın gayesi, ağacın diğer dal ve sürgünlerinin hastalığa yakalanmasını önlemektir. Geç kalındığında, hastalıklı kısımların kesilip yakılması, müteakiben ilaçlama yapılması tavsiye edilir.

İlaçlama zamanı ve şekli

  1. İlaçlama: Pembe çiçek tomurcuğu devresinde,
  2. İlaçlama: Çiçek taç yapraklarının % 60-70 inin döküldüğü bir devrede,
  3. Ve müteakip ilaçlamalar: 2. İlaçlamadan sonra Mayıs ayı sonuna kadar birer hafta; müteakiben Haziran’ın 3. Haftasının sonuna kadar ise 10’ ar gün aralarla yapılmalıdır.

Küllemenin klasik ilacı kükürttür. Buna ilaveten uzmanlarca belirtilen diğer fungusitler kullanılmalıdır. Mücadelede ayrıca toprak bakımı, gübreleme bilhassa potas çok önemlidir.

Diğer elma hastalıklarından bazıları ise şunlardır:

  • Monilya veya Mumyalaşma (Monilinia fructigena (Pers ) sacc.)
  • Boğaz Çürümesi (Phytophtora cactorum)

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Serin ve nemli bölgelerde elmanın en tahripkar hastalıklarından biri, belki de birincisi karalekedir. Karaleke hastalığının emareleri bütün elma üreticileri tarafından yakinen bilinir. Genellikle yaprakların üstünde zeytin yeşili, yağ lekesi biçiminde başlar, hastalık ilerledikçe siyahımsı ve kadifemsi bir görünüş kazanır. Meyveler üzerinde de aynı görünüş olur. Hastalığın şiddetli olduğu yıllarda meyvelerde % 60 a varan zarar yaparak onların Pazar değerini düşürür veya yok eder. Elma çeşitlerinin bu hastalığa karşı dirençleri bölgelere ve yıllara göre değişiklik arz eder.

Mücadelesi:

I- Sonbaharda yere düşen hastalıklı yapraklar müteakip yılın hastalık kaynağı olduğundan, toplanıp imha edilmelidirler.

II- Bilinçli bir ilaçlı mücadele için zirai mücadele uzmanlarının uyarılarının anında dikkate alınması gerekir. Bu imkan yoksa çiftçi şartlarında şöyle davranılmalıdır:

  1. İlaçlama: yaprakların fare kulağı büyüklüğüne ulaştığı dönemde,
  2. İlaçlama: pembe çiçek tomurcuğu döneminde yani çiçek gözlerinin kırmızı uçları görüldüğünde,
  3. İlaçlama: çiçek taç yapraklarının % 70-80 inin döküldüğü devrede,
  4. İlaçlama: meyvelerin fındık büyüklüğüne ulaştığı dönem,
  5. ve diğer ilaçlamalar: ise ekolojik şartlar hastalığın ilerlemesi için uygun giderse 10-12 şer gün ara ile havaların kurak, nemin azaldığı döneme kadar devam eder.

1.2. ilaçlamada % 1’lik bordo bulamacı veya % 50 hazır bakırlı preparatlar, 3. Ve diğer ilaçlamalarda ise yağış durumuna göre organik, sistemik veya yarı sistemik fungusitlerden birisi kullanılmalıdır. Tahmin uyarı projesini uygulama alanına giren bahçe sahiplerinin Bitki Koruma Şube Müdürlüğü’nün uyarıları doğrultusunda mücadele yapmaları gerekir.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Elmalarda hasat zamanına doğru meyve ağırlığında % 30-40 oranında artışlar olur. Bu ağırlıktan dolayı seyreltme ve budama yapılmayan ağaçlarda dalların aşağıya doğru eğilmesine ve hatta bazı dalların kırılmasına sebep olur. Bunu önlemek için dalların altına kalın dallardan yapılmış herekler konur.

Herekleme bir masraf gerektirir ve bahçede hareketi güçleştirir. En doğru yol doğru bir terbiye sistemi ile budamanın yapılmasıdır.

Elma ağaçlarında ki meyve tutumu genellikle arzu edilenden fazladır. Ağaçlar fazla meyve besleyemez, dolayısıyla kalite düşer. Bu sebeple mevcut meyvenin bir kısmının ağaçtan koparılması gerekir. Elmalarda açan çiçeklerin % 9’ unun meyve halinde elde edilmesi normal bir mahsul için yeterli görülmektedir.

Meyve seyreltmesi; budama, çiçeklerin bir kısmını veya meyvenin bir kısmını yok etme şeklinde uygulanır.

Seyreltme iki şekilde yapılır.

El ile Seyreltme

Bu işlem meyvelerin el ile koparılıp, atılmasından ibarettir. Bunda çiçek hüzmelerinde bir meyve bırakılır. Esas dallar üzerinde her 15-20 cm’ de bir meyve bulunacak şekilde meyveler seyreltilir.

El ile seyreltme Haziran dökümlerinden sonra yapılır.

Kimyasal Maddeler İle Seyreltme

Bu kimyasal maddeler çiçek zamanı ve çiçeklenmeden sonraki genç meyve devresinde ağaçlara uygulanır. Bu amaçla Dinitro bileşikleri, kreozot yağı, bitkisel hormonlar bilhassa NAA (Naftalin Asatik Asit) ve bunun tuzları denenmiştir.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Bu terbiye sistemi “yarı bodur ve kuvvetli” karakterde ki anaçlara “kuvvetli gelişen standart çeşitler” in aşılanması ile oluşturulmuş elma bahçelerinde uygulanır. Örneğin yarı bodur bir anaç olan MM 106 ile kuvvetli karakterde ki MM 111 veya çöğür üzerine aşılı Golden Delicious, Granny Smith, Starking Delicious veya Amasya gibi çeşitlerle kurulmuş elma bahçeleri gibi.

Modifiye Lider terbiye sisteminin tercih edilmesinin yegane sebebi, olumlu yönlerinin olımsuz yönlerinden daha fazla oluşudur. Bu sistemde erken başlanır ve bilgili çalışılırsa daha az budama yapılacağından ağaçlar daha erken meyveye yatarlar, az budama meyvelerin kuvvetli ana dallar üzerine dağıtılmasını sağlar ve böylece hereğe gerek kalmaz. İlaçlama, hasat kolay, güneşlenme ise mükemmel olur.

Genel manada budamayı 4 grupta toplayabiliriz;

  1. Dikim budaması
  2. Şekil budaması
  3. Mahsul (verim) budaması
  4. Gençleştirme budaması

Elma bahçelerine verilecek gübre miktarı toprak işleme usulüne, toprağın karakterine, ağacın büyüme gücüne, yaşına, alınan mahsul miktarına göre değişir. En iyisi verilecek gübre miktarı toprak ve yaprak analizleri ile tespit edilmelidir.

Elma bahçelerinde fidan dikilmeden evvel bir temel gübreleme yapılmalıdır. Dikimden sonrada bahçe her yıl gübrelenmelidir.

Elma bahçelerine ilkbaharda azotlu gübre verildiğinde meyve kalitesi iyileştiği gibi dökülmede azalır. Fakat verilen azotlu gübrenin elmalar olgunlaşmadan evvel tükenmiş olması arzu edilir.

Elma ağaçları lüzumlu fosforu kuvvetli kökleri ile topraktan almak iktidarındadır. Fosfor ağacın büyümesine ve mahsulün artmasına yarar. Pek az hareket eden bir eleman olması dolayısıyla fosforlu gübreleri köklerin bulunduğu sahaya vermek hususuna dikkat edilmelidir.

Elma ağaçlarında potas eksikliğinde evvela yapraklarda sararma başlar, sonra kahverengi olan yapraklar tamamıyla kuruyup ölür. Kurak senelerde potas eksikliği daha fazla zararlı olur. Potasyum ağaçların fotosentez, nişasta ve şeker yapmasında tesiri olan bir elemandır. Çiçek gözlerinin teşekkülünde rol oynadığı için dolayısıyla potasyum periyodisiteyi önler.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Bahçe toprağının sürülüp, sürülmemesi konusunda değişik görüşler vardır. Toprak işlemesinin, özellikle, sathi köklü olan elma ağaçlarının kök ve saçak sistemini parçaladığı bir gerçektir. Batı dünyasında, elma bahçelerinde toprak işlemesi genellikle yapılmamaktadır. Ağacın taç iz düşümü altında kalan saha malçlanmakta, diğer kısımları da daimi çayır altında tutulmaktadır. Ancak, Avrupa’nın iklim şartları memleketimiz iklim şartlarından oldukça farklıdır. Orada ki sık yağmurlar nedeni ile hem bahçelerin su ihtiyacı karşılanmakta hem de bu daimi çayırlar yeşilliğini muhafaza etmekte aynı zamanda toprak yumuşaklığını da korumaktadır.

Memleketimizde, Karadeniz Bölgesi dışında kalan bölgelerde ilkbahar ve özellikle yaz şartları kuraktır. Uygulanan sulama teknikleri daimi çayır yetiştirmeye uygun değildir. Bu nedenle rakipsiz kalan yabani otlar bahçeyi adeta istila eder. Toprak yapısına bağlı olarak, toprak sertleşir ve saçak kökler havasız kalır. Böyle bahçelerde gelişme durur veya geriler. Bu nedenle, elma bahçelerinde toprak sürümüne karşı olmamak gerekir. Ancak pullukla derin işleme yapılmamalı, diskharrow ile kök sistemini parçalamayacak derinlikte işleme yeterlidir.

Elma ağaçları saçak kök sistemine sahip olduklarından dolayı diğer bir çok meyve türüne göre daha fazla su ister ve yüksek nemden hoşlanırlar. Bahçelere verilecek su miktarı, yıllık yağış toplamına, bu yağışın dağılımına, transpirasyon (bitkiden meydana gelen su kaybı) şiddetine, ağacın büyüklüğüne ve toprağın tipine göre değişir.p>

Sulamada en önemli konu sulama zamanının iyi tespit edilmesidir. Bunun için en pratik yöntem toprağın elle kontrol edilmesidir. Sulama zamanı; Tansiyometre adı verilen aletlerle daha kesin ve güvenilir olarak tespit edilebilir.

Elma ağaçları için en önemli sulama zamanı yazın yapılan sulamadır. Yaz sulamasına yağış durumuna göre Mayıs’ta başlanır ve bütün yaz boyunca devam edilir. Baharı kurak geçen yerlerde yaz sulamasına erken başlanırsa meyve tutumu artar ve meyve kalitesi de yüksek olur. Elma bahçelerini kurak bölgelerde; yerine göre 10 günde bir sulamak gerekir. Nemli bölgelere doğru gidildikçe sulama aralığı 15-20 güne, hatta 1 aya kadar çıkabilir. En çok uygulanan sulama şekil “Salma Sulama” dır. Suyun az olduğu yerlerde “Dar Çanak” (Tava Yöntemi) uygulanır.

Diğer sulama sistemleri ise “Yağmurlama” ve “Damlama” sulamadır. Damlama sulamada köklerin bulunduğu alanın bir kısmı sürekli nemli kalmaktadır.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Elma fidanları kışın ılık geçen ve yağışlı olmayan bölgelerde sonbahardan (yaprak dökümünü müteakip) itibaren ağaçlarda fizyolojik faaliyet başlayana (ilkbahar) kadar dikilebilir. Kışı soğuk veya yağışlı geçen bölgelerde ise ilkbahar dikimi tercih edilmelidir.

Burada da en önemli husus, arazinin iyi bir şekilde sulanması için uygun bir toprak tesviyesi yapmaktır. Meyilli alanlarda bahçe kurarken setleme (teraslama) yapılması şarttır.

Taban suyunun yüksek olduğu yerlerde, su tutan ağır (killi) topraklarda dikimden evvel drenaj problemi halledilmelidir. Bahçe kurulacak yerin dikimden evvel bir defa derince ve sonradan bir veya iki defa da yüzlek işlenmesi doğru olur. Sökülen bir elmalığın yerine yeniden elma dikimi için, aradan hiç değilse birkaç yıl geçmelidir. Çünkü toprak yorgunluğu denen olayı dikkate almak gerekir.

Elma bahçesi kurarken, sertifikalı, ismine doğru ve bir yaşlı fidanlar tercih edilmelidir. Fidanlar sağlam, sıhhatli, kök sistemi, çapı ve boyu TSE standartlarına uygun olmalıdır. Alınan fidanlar derhal yerlerine dikilmelidir. Dikimde mutlaka dikim budaması yapılmalı aşı noktası toprak yüzeyinden en az 10 cm yukarda olmalı, derin dikimden şiddetle kaçınılmalıdır.

Kapama elma bahçeleri genellikle kare, dikdörtgen, üçgen, satranç ve meyilli arazide tesviye eğrileri üzerine dikme şeklinde (kontur) tesis edilir. Bu şekillerin herhangi birisinin seçilmesinde arazi şekli, ara ziraatı yapılıp yapılmaması, dikilmesi gereken fidan sayısı rol oynar. Genelde düz yerlerde (taban arazilerde) kare dikim uygulanmaktadır.

Elma bahçelerinde ağaçlara verilecek mesafeler çeşide, kullanılan anaca, toprak durumuna ve iklime göre değişir. Elma ağaçları nemli yerlerde iyice büyüdüklerinde taçları arasında hiç olmazsa bir metre aralık kalacak kadar seyrek dikmelidir ki, aradan bolca hava işlesin ve mantar hastalıkları daha az zarar yapsın. Halbuki sulanan kurak bölgelerde gerek hava, gerek toprak üstü nemini saklamak için ağaçların sık olması daha uygundur.

Ayrıca kuvvetli, besin maddelerince zengin topraklarda dikim mesafeleri daha fazla, zayıf topraklarda ise daha azdır. Bir fidanı meydana getiren anaç ve çeşit (patron ve kalem) ikilisinin kuvvetine göre de dikim aralıkları değişiklik arz etmektedir. Elma çeşitleri gelişme kuvvetlerine göre yüksek boylu standart çeşitler ve spur tipi (yarı bodur) çeşitler olmak üzere iki gruba ayrılırlar.

Bunlardan Golden Delicious, Starking Delicious, Granny Smith, Staymared, Amasya, Beacon, Hüryemez, Mutsu ve Jonathan gibi daha birçok elma çeşidi yüksek boylu standart çeşitler içerisinde, Starkrimson Delicious ve Starkspur Golden Delicious ise yarı bodur çeşitler içerisinde yer almaktadır.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Ana Çeşitler Dölleyici Çeşitler Ana Çeşitler Dölleyici Çeşitler
Golden Delicious Red Delicious
Jonathan
Starkrimson Delicious
Starking Delicious
Winesap
Granny Smith Golden Delicious
Red Delicious
Starking Delicious Golden Delicious
Jonathan
Black Stayman Improved 201 Golden Delicious
Starking Delicious
Jonathan
Rome Beauty
Starkrimson Delicious Starkspur Golden Delicious
Golden Delicious
Stark Earlyeast
Amasya Starking Delicious
Golden Delicious
Granny Smith
Beacon
Starkspur Golden Delicious Starkrimson Delicious
Starking Delicious
Jonathan
Stark Earlyeast Golden Delicious
Jonathan
Mc. Intosh
Delicious
Jonathan Golden Delicious
Grimes Golden
Mc. Intosh
Cox Orange Pippin
Reinne des Renette
Mc. Intosh Cortland
Delicious
Jonathan
Staymared Golden Delicious
Rome Beauty
Imparature
Delicious
Sarı İngiliz (hüryemez) Starking Delicious
Golden Delicious
Jonathan
Mutsu Red Delicious
Starking Delicious
Granny Smith
Beacon
Red Delicious Golden Delicious
Jonathan
Mc. Intosh
Rome Beauty
Beacon Granny Smith
Black Stayman Improved 201
Stayman Winesap Golden Delicious
Jonathan
Starking Delicious
Mc. Intosh

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Elma bahçesi, tozlanma döllenme bakımından en elverişli bir plana göre kurulmalıdır. Dölleyici çeşidin esas çeşide oranı % 10-15 olmalıdır. Bu orana göre, dikimde her yüz fidandan 10-15 adedi dölleyici çeşitten, 85-90 adedi ise esas çeşitten oluşmalıdır. Dölleyici çeşitler ana çeşitten 12-15 metreden daha uzakta olmamalıdır.

  • Seçilecek çeşitler arasında periyodiste bakımından bir uyuşmazlık olmamalıdır. Periyodiste, ağaçların bir yıl meyve verip, müteakip yıl dinlenmeleri demektir. Dölleyici olarak seçtiğimiz çeşit böyle bir karakterde ise bu çeşidin dinlenme yılında döllenme olmaz. Mesela Amasya Elması mutlak peryodiste gösteren bir çeşittir. Red Delicious ve Golden Delicious ise bir yıl çok, bir yıl orta derecede meyve verirler. Jonathan ve Rome Beauty çeşitleri ise her yıl düzenli meyve verme karakterindedirler.
  • Seçilecek çeşitler arasında çiçek açma tarihlerinde önemli bir farklılık olmamalıdır. Yukarıda ki çeşitler içerisnde, Red Delicious, Golden Delicious ve Jonathan aynı tarihlerde çiçek açmasına mukabil, Rome Beauty bu üç çeşitten daha sonra çiçek açar. Bu nedenle Rome Beauty çeşidi bu üç çeşit için uygun dölleyici olamaz.
  • Elmalarda ki yabancı döllenmeyi % 90 arılar yapar. Genç elma bahçeleri için gerekli arı miktarı her dört dekar için bir kovan veya her 30-40 dekar için 15 000 – 20 000 arıdır. Tam verime geçmiş ağaçlar için bu miktar 3-4 katına çıkarılmalıdır. Çiçek zamanı arı çalışması ve tozlanmanın sağlanabilmesi için bahçeler ilaçlanmamalıdır.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Memleketimizde son yıllarda budama, ilaçlama, seyreltme, hasat ve diğer bahçe işlerinde kullanılan işçi ücretlerinin yüksek olması, yetiştiricileri modern meyveciliğin gereklerine uymaya zorlamaktadır.

Modern meyvecilikte, sadece aşılanacak çeşidin (kalemin) değil, anacın da standart vasıfta olması arzu edilir. Bu gün vegetatif yollarla elde edilen klon anaçları modern meyvecilikte arzulanan anaç-kalem (çeşit) standardizasyonunu sağlamış yani bir örnek bahçe kurma imkan dahiline girmiştir. Vegetatif olarak üretilen elma klon anaçları çok bodurdan çok kuvvetliye kadar değişmektedir. Bunlar 1912 yılında İngiltere’de East Malling Araştırma İstasyonu’nda toplanan anaçlardan seçilmiştir. Daha sonra 1928 yılında pamuklu bite dayanıklı MM (Malling Merton) serisi, en son olarak ta Long Aston Araştırma İstasyonu ile ortaklaşa virüsten ari olan EMLA serisi geliştirilmiştir.

Elma klon anaçları “Stool Bed Layering” adı verilen ve Türkiye’de ilk defa 1986 yılında Tokat Meyvecilik Üretme İstasyonu Müdürlüğü’nde tesis edilen bir daldırma sistemi ile kolaylıkla çoğaltılmaktadır.

Söz konusu klon anaçları gelişme kuvvetlerine göre aşağıdaki gibi sınıflandırılmaktadır;

  • Çok Bodur M 8, M 9, M 27
  • Bodur M 26
  • Yarı Bodur M 7, MM 106
  • Kuvvetli M 2, MM 104, MM 111
  • Çok Kuvvetli M 16, M 25, MM 109, yerel ve geleneksel tohum (Çöğür) anaçları

Bu anaçlardan bugün meyvecilikte en çok kullanılanları M 9, MM 106 ve MM 111’ dir.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Bu anaçlar tohumla üretilir. Yabani elmaların tohumundan elde edilen bitkilere “çöğür”, kültür çeşitlerinin tohumdan elde edilenlere ise “yoz”denir.

Elma anacı olarak her ikisi de kullanılır. Her iki anacın üzerlerine aşılı çeşitlerin meyveye yatma zamanları, ağaçların ömürleri, meyve kalitesi üzerine etkileri açısından aralarında önemli bir fark yoktur. Yani çöğürlerle yozlar birbirlerine benzerler. Her iki anaçta kuvvetli gelişirler, bunlara aşılı çeşitler geç meyveye yatarlar, ağaçlar uzun ömürlü olur ve bol ürün verirler.

Elma tohum anaçları (Malus sylvestris Mill) ülkemiz elma yetiştiriciliğinde geleneksel olarak kullanılan bir anaçtır. Yabani olarak yetişen elma tohumlarından elde edilir. Bu anaç üzerine Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith gibi kuvvetli gelişen çeşitler aşılandıkları zaman 5.5- 6.0 m.’ye kadar boy yapan kuvvetli ağaçlar oluştururlar ve “standart” gelişen ağaçlar olarak tanımlanırlar.

Böyle ağaçların verime yatmaları 5-6 yıl alır, 12-15 yaşında tam verime geçerler ve 25-30 yaşlardan sonra ekonomik anlamda verimden düşmeye başlarlar. Bu ağaçlardan, 1 dekar bahçeye toprağın verimliliğine göre 15-25 adet ağaç gerekir. Bu ağaçlarda budama, ilaçlama, meyve seyreltmesi gibi kültürel uygulamalarla hasat işleri çok güçleşmektedir.

Yabani tohum anaçları (çöğür) üzerine Starkrimson Delicious, Starkspur Golden Delicious gibi yarı bodur gelişen (spur tipi) çeşitlerde aşılanabilir. Hatta yarı bodur elma çeşitleri en başarılı sonucu tohum anaçları üzerine aşılandıkları zaman vermektedirler. Bu durumda, çeşitten dolayı %30-35’e varan bir bodurlaşma etkisi elde edilmektedir.

Elde edilen tohumlar yetiştirme şartlarının elverişli olduğu bölgelerde (Ege bölgesi gibi) sonbaharda genelde direkt aşı parsellerine ekilir ve takip eden yaz periyodunda gelişen çöğürler aşılanırlar. Şartların elverişli olmadığı yerlerde tohum tavasına ekilen tohumlardan bir yıl sonra elde edilen çöğürler aynı yıl sonbaharda aşı parsellerine şaşırtılırlar. Şaşırtmayı takip eden yaz periyodunda da çöğürler aşılanırlar.

Elma çöğürleri ya ilkbaharda sürgün göz aşısı yada yaz sonunda durgun göz aşısı ile aşılanırlar. Yurdumuzdaki fidanlıklarda (Meyvecilik Üretme İstasyonlarında) genellikle durgun T (Kalkan) göz aşısı tatbik edilir ve tatbik zamanı da Temmuz ayının ilk haftasında başlar, anaç ve kalem kabuk verene kadar devam eder.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Elma genellikle bir çok toprak tiplerinde başarılı sonuç verir. Bahçe kurulacak yerin alt toprak yapısı önemlidir. Alt toprak, bitki kökleri hiçbir zaman su içinde kalmayacak ve köklerin yayılmasını kolaylaştıracak şekilde drene edilmelidir. Sert ve suyu tutan alt toprak gelişmeye engel olur, ağacın büyümesini ve ömrünü olumsuz yönde etkiler. En iyisi alt toprağın çakıllı-tınlı olmasıdır. Toprak derinliğinin 2 metre veya daha fazla olması istenir. Elma yetiştiriciliği için en iyi topraklar optimal olarak 6.0-6.5 pH ve içerisinde normal kireci ve yeteri kadar humus ve nemi bulunan tınlı, tınlı-kumlu veya kumlu-tınlı geçirgen topraklardır.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Elma ılıman, özellikle soğuk ılıman iklim meyvesidir. Genellikle dünyada 30°-50° enlemlerde yetişmektedir. Türkiye’de Ege Bölgesi’nde 500 metre . Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin sıcak ve kurak yerlerindeki 800 metreden daha yukarı yerlerde yetişmektedir. Yüksek ışık yoğunluğu elmada çok iyi renk oluşumunu sağlar. Elma ağacı düşük sıcaklıkların olduğu sert kışlara dayanıklıdır. Kış dinlenmesi sırasında odun kısımları -35°C ile –40°C’ a, açmış çiçekler –2.2°C ile –2.3°C ve küçük meyveler ise –1.1°C ile –2.2°C’a dayanırlar.

Elma kış dinlenmesine en fazla ihtiyaç duyan meyve türüdür. Yapılan denemelerde elmaların soğuklama ihtiyacını karşılayabilmesi için + 7.2°C’nin altında çeşitlere bağlı olarak 2322-3648 saat kalması gerekir. 0°C!nin altında ise 1081-2094 saat soğuklamaya ihtiyacı vardır. Yetersiz soğuklama sonucu çiçeklerin bir kısmı ölür, geriye kalan çiçeklerin açılması da normale göre hem daha geç, hem de düzensiz olur. Böylece geç açan çiçekler döllenme yetersizliği nedeni ile dökülür. Soğuklamasını giderememiş elma ağaçlarında yaprak gözleri sürmez ve ağaç çıplak kalır. Elma yüksek yaz sıcağından da hoşlanmaz. Sıcaklık 40°C’nin üzerine çıktığı zaman büyüme durur, daha yüksek sıcaklıklarda ise zararlanma görülmeye başlar.

Tarım Bakanlığı Resmi Sitesinden Alıntıdır

Elma Türü Sertlik Değeri (Kg/cm2) Şeker Oranı (oBrix)
Summer Red 6,0 ± 0,5 11,0 ± 1,0
Jonagold 6,0 ± 0,5 12,0 ± 1,5
Gala 7,0 ± 0,5 11,5 ± 1,0
Golden 6,5 ± 0,5 11,5 ± 1,5
Red Chief 7,0 ± 0,5 11,0 ± 1,0
Breaburn 8,5 ± 0,5 11,5 ± 1,0
Fuji 7,5 ± 0,5 12,0 ± 3,0
Granny Smith 7,5 ± 0,5 10,0 ± 1,0
Elma Summer Red Summer Red Elma Jona Gold Jona Gold Elma Gala Gala
Elma Red Chief Red Chief Elma Golden Golden Elma Breaburn Breaburn
Elma Fuji Fuji Elma Granny Smith Granny Smith Elma Pink Lake Pink Lake

Firmamız elma üretimlerini, modern donanımlı 1200 dönüm arazide, tel terbiye örtü sistemi ve serbest dikimli plantasyonlarda gerçekleştirmektedir. Gübreleme ve sulama işlemleri bilgisayar kontrollü sistemler tarafından kontrol edilmektedir. Organik ilaç ve gübre kullanımına önem verilmektedir. Meyvecilikte oluşan yeni gelişmeler yakinen izlenmekte ve uygulanmaktadır. Tesislerimizde iç ve dış pazarlarda alıcı bulan, Summer Red, Gala, Jonagold, Golden, Red Chief, Braeburn, Fuji ve Granny Smith elma çeşitleri üretimi yapılmaktadır. Elma yetiştirme aşamasından paketlemeye kadar tüm üretim aşamaları, ziraat mühendislerimizce titizlikle kontrol edilip, raporlanmaktadır. Tüm üretimler EUREPGAP belgelidir. Ayrıca, bodur elma yetistiricilerine uygulamalı teknik destek mühendislerimiz tarafından verilmektedir.

Budama bir sanattır; hemde bilimsel kuralların uygulandığı bir sanat. Bu konuda başarılı olabilmek için istenen kuralları çok iyi bilmek ve izlemek şarttır. Budama, ağacın şekillenmesi, büyüme ve gelişmesi için uygulanan bilimsel bir işlemdir. Amaç; iyi, kaliteli ve erken yaşta elma yetiştirmektir. Yani topraktan gelen enerjiyi en iyi şekilde meyveye dönüştürmektir. Budamada ağacın gerekli kısımları kesilip alınır. Gelişi güzel budama olmaz.

Meyve ağaçlarında ürünün miktarı ve kalitesi için budama yapılır. Meyve ağaçlarının budaması, ağacın çiçeğe durma ve büyüme tarzları iyi bilinerek yapılır. Her ağacın budanma şekli farklı olup, ağacın özellikleri bilinmeden budama yapılmamalıdır. (Örneğin: golden, starking, gala, fuji elma ağaçlarına olduğu gibi.)

Budamamnın Amaçları

Budama, ağacı ferahlatırken ürünün büyüme ve gelişmesini sağlar. Budamanın amacını üç maddede özetlemek mümkündür.

  • Ağaca istediğimiz şekli vermek ve büyümeyi hızlandırmak
  • Ürünün verimliliğini ve kalitesini artırmak
  • Ağacı gençleştirmek

Elma ağaçlarında budama klasik tip bahçelerde farklı, bodur tip bahçelerde farklı uygulanmaktadır. Klasik tip elma ağaçlarının meyveye yatma süresi 5-8 yıl arasında değişirken, ekonomik ömürleri 25-30 yıl kadardır. Bodur tip elma ağaçları dikimlerinin ikinci yılından itibaren meyveye yatarken, ekonomik ömürleri 15-20 yıl arasında değişmektedir. Bu verilen bilgilerden anlaşılacağı gibi her iki tip bahçenin yapıları ve özellikleri farklı olduğu için budama şekli de farklıdır.

Klasik Tip Ağaçlarda Budama

Dikim yılından başlayarak, ekonomik ömürlerini tamamlayıncaya dek değişik biçimlerde yapılır. Her dönemin kendine özgü budama kuralları vardır. (Şekil budaması, ürün budaması, dengeleme budası, gençleştirme budaması v.s.) Bilgili ve ehil bir budacı her ağaca uygun şeklini veren, onu daha erken ürün vermeye yönlendiren, sürgün ve meyve gözlerini iyi tanıyan ve bu nedenle üretimi dengeleyen, yaşlı ağaçlarda gençleştirme kurallarını iyi bilen kişidir. Bu bilince sahip ve bu konuda özel kurslardan geçmiş, deneyimli uzmanlardan yararlanmak en akıllıcı davranıştır.

Şekil Budaması

Şekil budamasında en önemli husus ana gövdeden eşit kalınlıkta ve eşit aralıkta dal sistemleri oluşturmaktır. Klasik tip bahçelerde dikimin ilk yılından başlanarak meyvelenme dönemine dek uygulanır. Şekil budaması ile ağaçların ana iskeleti ortaya çıkartılır. İskelet oluşturmanın ana hedefi;

  • Meyve yükünden dolayı eğilmeyecek, kırılmaya cak kalınlıkta ve sağlamlıkta ana dal sisteminin oluşumunu sağlamak,
  • Ana dalların gövde ile uygun açı yapmasını sağlamak
  • İç kısımlara ve alt kısımlara girecek güneş ışınlarını engellememek,
  • Hasat ve ilaçlamaya engel olmayacak önlemleri almak.

Bodur Tip Elma Ağaçlarında Budama

Bodur ağaçlarının iyi tarafı; budama, seyreltme, hastalıklarla mücadele etme gibi bakım işlerinin kolay olmasıdır. Budanacak ağaç küçükse budamayı daha kolay yapabilirsiniz. Bodur ağaçların hasadı da kolay olduğu için işçilik giderleri de düşüktür. Yukarıda kolaylıklarından bahsettiğimiz spur karakterli bodur ağaçlarda, sürgün ve dal gelişimi zayıf olduğundan budama işleminin de basit olduğu bir gerçektir.

Şekil Budaması

Bodur elma ağaçlarında en uygun şekil budaması ana gövdeden eşit kalınlıkta ve eşit aralıkta, ağacın yapısına uygun dengeli dal sistemleri oluşturmaktır. Bunun için dengeyi bozacak, dik gelişmiş ve istenmeyen nitelikteki dallar çıkartılır. Gerekirse ağacın gelişimine göre yaz budaması yapılır. Budamada ilk kural yakın ve yumuşak kesim yapılmasıdır. Budama fidanın yaşına, özelliğine ve aldığı şekle göre yapılır. Amaç fidanı gelecek yıla hazırlamaktır. Kesinlikle her dalda uç kesimi yapmayınız. Kesilen her dal sürgüne ve yaprağa dönüşecektir. Ağaç meyveye değil, filizlenmeye ve yaprağa yönelecektir. Bu durumda ağaçtan meyve değil odun elde edilir. Ana dal ile gövde arasındaki açı 60° den dar, 80° den geniş olmamalıdır. Dar açılı dallar yukarıdan aşağıya burkularak istenilen açıya getirilir ve istenilen yöne çekilerek bağlanmalıdır. Dallar yatırıldığı zaman meyve gözü yapar. Dal yatırma işlemi yapılmadığında dallanma ve büyüme hızı artar. Fidanlarda budama yapılırken alt dallarda düz kesim, yukarılarda tırnaklı kesim yapılmalıdır. Tırnaklı kesimle istenilen yöne açı sağlanır, kesilen dal tekrar kazanılır. Bodur elmalarda ana gövdede, diğer dallara göre çok gelişen, ana gövdeye yakın kalınlıktaki dal, tırnaklı kesim yapılarak alınır. Böylelikle boşalan yerden yeni dal oluşımasına olanak sağlanmış olunur. Budamada ne kadar az dal kesilirse, ağacın büyüme ve meyve gücü artar. Budama yapılırken çiçeklenmenin az, dallanmanın çok olduğu dallar, kesilir. Çiçek gözü bol olan verimli dallar bırakılır.

Durgun ağaçları harekete geçirmek için bol kesim yapılmalıdır. İleride ana dala rakip olabilecek ince dallar tırnaklı kesilir. Budamada az iş yapmak için ağacın göze yatırılması gerekir. Göz oluşumu ile, ağacın gücü düşürülmüş olur. Yaşlı fidanlarda verimliliğini yitirmiş dallarla, kuvvetli dallar alınmalı, filizli ve genç dallar kalmalıdır. Hızlı büyüyen fidanlar çiçek gözü oluşturmaz, bol sürgün verirler. Ağaç sakinleştirilerek meyve gözü yaptırılması sağlanır. Tel terbiye sistemiyle terbiye edilen fidanlarda çok uzama olursa, ana dal istenilen yüksekliğe gelince "yüzükleme" yada "çift kesim" yapılır. Bodur tip ağaçların meyve döneminde, dal budamaları son derece sınırlı ölçülerde yapılmalıdır. Bu dönemde önemli olan meyve gözlerini dengelemektir. Dal gelişiminde ağacın içine doğru dikine büyüyen sürgünler dipten kesilir. Yan sürgünlerin de sık olanları seyreltilir. Böylelikle daha sağlıklı ve güçlü bir üretim olanağı sağlanır. Uç kesimleri dal gelişmesini teşvik ettiği için, aşırı kesimlerden kaçınılmalıdır.

Değişik Doruk Dallı Budama Sistemi

Yarı Bodur Anaçlar Üzerinde (MM106, MM111) Aşılı Elma Ağaçlarında Budama (Serbest Dikimlerde 2x4 - 3x4 Dikim Sıklığında)

  • Ağaçların dikildiği ilk yıl tepeleri, elma çeşidine göre yerden 60-80 cm. arası kesilir.
  • İkinci yıl, liderin devamını sağlayan dal dışında gövde üzerine düzgün dağılmış 4 ana dal seçilir. Liderin devamını sağlayan dalla birlikte ana dal sayısı 5'dir. Diğer dallar ya tamamen dipten çıkartılır ya da eğme bükme yapılarak tamamen meyve dalına dönüşmesi sağlanmalıdır. Ana dalların boyu 60 cm'den toprağa bakan bir göz üzerinden kesilmelidir. Ana dalların lider dalla açısı 60 derece civarında olmalıdır. Dar açılı oluşumlar, dal açımına yardımcı ekipmanlarla açtırılmalıdır.
  • Üçüncü yıl ana dallarda oluşmuş dallar bir ana dalın devamını sağlayan dal, bir de yardımcı dal olmak üzere iki dal bırakılır. Diğer dallar ya tamamen dipten çıkartılır ya da eğme bükme yapılarak meyve dalına dönüşmesi sağlanır. Ana dalın devamını sağlayan dal ve yardımcı dalın boyu, toprağa bakan göz üzerinden 40 cm'den kesilmelidir.
  • Dördüncü yıl, ana dalın devamını sağlayan dal ve yardımcı dalların her ikiside, ana dal gibi düşünülerek, bu dalların devamını sağlayan dal ve birer de yardımcı dal olmak üzere iki dal bırakılır. Diğerleri kesilir ya da eğme bükme yapılır.
  • Beşinci yıl yardımcı dalların sayısı 5 oluncaya kadar budama işlemine devam edilir. 5. yıldan sonra liderin tepesi yanlara bakan iki yardımcı dal üzerinden kesilir. 5 yıl boyunca ana dalda bırakılan yardımcı dallar, sağlı sollu zıt yönde oluşturulmalıdır. Yani aynı yöne bakmamalıdır. 5. yılın sonunda elma ağacı, sedir ağacı görünümünü almalıdır.
  • Sonraki yıllar ağacın fizyolojisine göre, budamaya devam edilir.